PAYLAŞ 
Facebook'ta Paylaş
Facebook'ta Paylaş
Facebook'ta Paylaş
Facebook'ta Paylaş
Facebook'ta Paylaş
AVRUPA KOŞAR ADIM “AŞIRI SAĞ” PARTİLERİN İKTİDARINA DOĞRU YOL ALIYOR (1)
Adnan Küçük
YAZARLAR
17 Kasım 2026 Salı

AVRUPA KOŞAR ADIM “AŞIRI SAĞ” PARTİLERİN İKTİDARINA DOĞRU YOL ALIYOR (1)

Avrupa ülkelerinde tam iki aydır bir kısmı barışçıl, bir kısmı Vandalizm boyutlarına varan şiddet eylemlerini içeren gösteri yürüyüşleri meydana geliyor.

17 Eylül 2026 günü Fransa’da başlayan gösteriler, sonraki günlerde tüm Avrupa ülkelerine yayıldı.

Avrupa genelinde yaşanan krizin kıvılcımı, önce Fransa’da Créteil'deki Saint-Exupéry Lisesi'nde başta öğretmen azlığı olmak üzere eğitim kurumlarında yaşanan yetersizlikler sebebiyle genel greve gitmeleri ve talebelerin onlara katılmalarıyla ateşlendi. Sonra eylemler dalga dalga tüm ülke geneline yayıldı.

2018'de sahne alan "sarı yelekler", "Sarı Yelekliler ve Gençler" sloganıyla bu gösterilere eşlik ettiler.

Öğretmenlerle talebelerin ilk günlerde eğitimle alakalı talepleri dile getirmek üzere yaptıkları gösteriler, çok daha derin ve çeşitlilik arz eden hoşnutsuzluk magmasının üzerine düşen bir kibrit gibi etki meydana getirdi.

Yani öğretmenler ve talebeler, patlama noktasına gelen toplumda biriken ve dayanılmaz hal alan hadiseler sebebiyle, patlamaya hazır hale gelen tepki bombasının pimini çekmiş oldular. Pim çekilince, tepki patlamasının etki alanı Avrupa’nın tamamına yayıldı.

Başta sendikalar olmak üzere çeşitli örgütlü yapılar ve sivil organizasyonların, geniş toplumsal kesimlerin satın alma gücü kaybına, çiftçilerle nakliyecilerin yakıt fiyatlarına, sosyal yardımlardan faydalananların değişen ölçülerden bazı sosyal yardımlardan mahrum bırakılmalarına, savaşlar ve yaptırımlar sebebiyle ödenen ağır ekonomik bedellere, kamu çalışanları ve sosyal yardımlardan faydalananları derinden etkileyen hükümetlerin tasarruf politikalarına, AB–Mercosur (Güney Ortak Pazarı) anlaşmasına, barınma yaşayanların konut eksikliğine ve kalitesizliğine, iklim aktivistlerinin kamu yatırımlarının yetersizliğine karşı ortaya koydukları tepkiler talebelerin bu eylemlerine eklemlendi.

Geçmiş yıllarda da bazı ülkelerde lokal olarak gösteriler yapılır, bazı kereler göstericiler şiddet eylemleri gerçekleştirirler, tutuklamalar olur ve bir müddet sonra göstericiler dağılırdı. Bu eylemlerin diğer ülkelere yansıması söz konusu olmazdı.

Fransa ve Almanya'da yaşanan krizler, Avrupa'nın aynası görünümündedir. Ama 17 Eylül günü Fransa’da fitili ateşlenen hararetli gösteri yürüyüşleri, tüm Avrupa’ya yayıldı.

Fransa’dan Federal Almanya’ya kadar bütün Avrupa ülkelerinde sokaklar, meydanlar çok kalabalık gösterilere sahne oluyor. Bazı ülkelerde aynı anda çok sayıda şehirde çok kalabalık gösteriler düzenleniyor.

Fransa İçişleri Bakanlığının verilerine göre, aynı günde 289 ayrı noktada gösteriler gerçekleştirildi. Gösteriler esnasında meydana gelen olaylarda 53 güvenlik görevlisi yaralandı, 75 noktada yangın çıktı, 24 iş yeri yağmalandı eyleme katılan 1314 kişi gözaltına alındı. Limoges'un 1883'ten kalma tarihi belediye binasının alevler içinde kalarak çöktü, birçok büyük şehirde sokağa çıkma yasağı ilan edildi. Bütün bunlar Fransa’da bir günde gerçekleşen vakalardır. Diğer ülkelerde de benzer olaylar yaşanmaktadır.

Bu gösterilerde, başta ulaşım, sağlık ve endüstri olmak üzere çoğu alanlarda ciddi sorunlar yaşanmaktadır. Bazı gösteri yürüyüşlerinde şiddet eylemleri, yağmalar, talanlar, yıkımlar yaşanmakta, yangınlar çıkmakta, çok sayıda gösterici ve güvenlik görevlisi yaralanmakta, binlerce gösterici tutuklanmaktadır.

Bu kez durum çok farklı. Bu hadiseler, toplumsal patlamayı körükleyen temel sorunların lokal değil tüm Avrupa’da yıkıcı ağır etkileri olacak şekilde mevcut olduğunu göstermektedir.

Her ne kadar ABD Başkanı Donald Trump Avrupa’da yaşanan olayları “göçmenlere ve Müslümanlara” bağlayan açıklamalar yapmış ise de, sokaklarda yükselen öfkenin, sadece güvenlik sorunu veya göç tartışmasıyla açıklanmasının yeterli olmayacağı kanaatindeyiz.

Karşımızda ekonomik sıkışmanın, toplumsal ayrışmanın, ciddi refah kaybının, işgücü yetersizliğinin, göçmen kökenli nüfusun bir bölümünün yaşadığı dışlanmanın, Avrupa’nın inisiyatifi haricinde meydana gelen savaşların, yaptırımların Batılı ülkelere ödettiği bedellerin ve devlet-toplum ilişkilerinde biriken güvensizliğin kesiştiği çok boyutlu bir kriz var.

Çoğu ülkelerde hükümet adına yapılan açıklamalarda, Avrupa genelinde toplumsal eylemlere sebep olan konularla alakalı yaptıkları açıklamalarda artan borç ve faiz maliyetleri sebebiyle bu önlemlerin alınmasının zorunlu olduğunu belirtseler de, canları yanan kalabalıklar bu mazereti yeterli görmüyorlar.

Geniş toplumsal kesimler, bazıları refah denizinde yüzerken kendilerinin canını yakan bu politikalara tepki veriyorlar. Yani “ey hükümetler, neden hep benim canımı yakıyorsun, bazıları refah denizinde yüzerken onlara neden dokunmuyorsun” feryadını haykırıyorlar.

Batı Avrupa ülkesinde yaşanan bu hadiseler, basite alınacak, kısa vadeli tepkiler gibi görünmüyor. Avrupa’da çok ciddi, radikal bir toplumsal, ekonomik, siyasi dönüşümün ön evresi yaşanıyor. Geleneksel hükümet politikaların tıkandığı bir noktaya gelinmiş görünüyor.

Toplumsal Patlamalar Aşırı Sağ’ın İktidara Yürüyüşü İçin Ortam Oluşturuyor

Batı’da yaşanan ve bir nevi “sosyal patlama” olarak da nitelenebilecek olan bu gösterilerin ve şiddet içeren eylemlerin doğrudan hedefi, bazılarına göre, “sağcı popülist partiler” olarak da nitelenen “aşırı sağ eğilimli parti”lerin iktidara getirilmesi değildir.

Ama bu eylemlerin ana hedefinin doğrudan aşırı sağ eğilimli partilerin iktidara getirilmesi olmasa da, bu şartlar netice itibariyle, daha başka faktörlerin de katkısıyla aşırı sağ eğilimli partilerin ekmeğine yağ sürer.

Bu partiler, bu ortamları, popülist söylemlerle kendi lehlerine kullanmayı çok iyi bilirler. Bazı Batılı ülkelerde bazı aşırı sağ eğilimli partilerin iktidara gelme ihtimalinin oldukça artmış olması bunun en bariz göstergeleridir.

Bu vesileyle bu yazı serimizde Avrupa’nın içinde bulunduğu ve kısa sürede çözülemeyecek gibi görülen, derinleşmiş ve kurumsal özellik arz eden çok boyutlu krizlerin aşırı sağ partiler yönünden etkileri üzerinde duracağız.

Klasik Aşırı Sağ-Yeni Aşırı Sağ Ayrışması

Son on küsür yıldır Batı’da aşırı sağın yükselişine şahit olunmaktadır.

Burada hemen şu önemli soru akıllara takılmaktadır:

 “Avrupa’da son yıllarda bazı ülkelerde ciddi boyutlarda yükselen ve ‘aşırı sağ’ olarak nitelenen düşünce, eğilim ve bunları politik programı haline getiren partiler, Hifter’in, Mussolini’nin, Franco’nun yıkılan rejimleri sonrasında tekrardan görünür hale gelen aşırı sağ düşünce ve bu düşünceleri hedef edinen partiler birebir örtüşmekte midir”?

Bu sorunun cevabı önem arz etmektedir.

Klasik Sağ İdeoloji ve Bu İdeolojiyi Hedefine Koyan Partiler

Siyaset bilimcilerin genellikle yukarıdaki soruya verdikleri cevabın olumsuz olduğu görülüyor. Bu bağlamda, Avrupa’da yükselen aşırı sağ olgusunun aslında klasik anlamda bir aşırı sağ olmadığı, aşırı sağ ismi ve tabanı üzerinde yükselen yapının, merkez sağa kayan sağ popülist bir hareket olduğu belirtiliyor.

Önce klasik sağdan neyin anlaşıldığına kısaca temas edelim.

Genellikle Batı’da aşırı sağın klasik hali denilince Almanya’da Hitler döneminde yaşanan “nasyonal sosyalizm”, İtalya’da Mussolini, İspanya’da Franco dönemlerinde yaşanan “faşizm” sonrasında ortaya çıkan neo-Nazi ya da neo-faşist eğilimler şeklinde de ifade edilen aşırı sağ eğilimlerden bahsedilir. Bu eğilimler “klasik aşırı sağ” olarak nitelendirilir.

“Klasik aşırı sağ” terimiyle günümüzde kullanılan “aşırı sağ” teriminin içeriğinin farklılık arz ettiği belirtilmektedir.

Bu farklılık bir kamuflaj mı, bir iki yüzlülük mü, klasik sağın içerdiği temel gerekliliklerin konjonktürel şartlara bağlı olarak gizlenmesi mi, yoksa, yoksa gerçekten bir dönüşüm söz konusu mu? pek belli değil.

Yeni aşırı sağ eğilimli partilerin yöneticilerinin, klasik sağın dayandığı temel ilkelerin artık toplumda kabul görmeyeceğine inanarak, kısmî dönüşüm gerçekleştirdikleri, bu bağlamda daha sınırlı bazı konulara odaklandıkları söyleniyor.

Bu dönüşümün sahici olup olmadığı iktidara gelmeleri halinde daha net anlaşılacaktır.

Hitler rejiminin yıkılması sonrasında şekillenen “klasik aşırı sağ düşünce”, Avrupa’da faşizm ve nasyonal sosyalizmin çöküşünü takip eden dönemlerde ırkçı temelli milliyetçiliği temel alan, ağırlıklı olarak faşizm ve nasyonal sosyalizm mirasçılarının yer aldıkları marjinal siyasi bir ideoloji idi. 1970’lerden sonraki yıllarda belirgin hale gelen geleneksel aşırı sağ ideolojinin temel iddiası: “anti-semitizm”, “anti-komünizm”, “anti-Amerikancılık” ve “anti-kapitalizm” idi.

“Klasik aşırı sağ”ın, toplumların çok kültürlülüğüne, parlamenter demokrasiye, ulus-üstü yapılara, liberalizme, AB yoluyla Avrupa’nın entegrasyonuna, milli egemenliğin AB yapısı içinde zayıflatılmasına ve güvenlik konusunda NATO’ya karşı duruş sergileyen; milli ekonomi, milli kimlik, milli egemenlik ve milli ordu gibi unsurları müdafaa eden sert bir ideolojik hareket idi. Yabancı düşmanlığı, anti-semitizm, islamofobia da bu ideolojinin değişmezleri arasında yer almakta idi. Bu ideolojide, demokrasi, siyasi, dini, kültürel çoğulculuk yoktur. Otoriter ya da totaliter bir yönetim amaçlanmaktadır.

Bu ideolojiyi katıksız bir şekilde benimseyen küçük oy tabanına sahip bazı partiler geçmiş yıllarda olduğu gibi günümüzde de mevcuttur.

Yeni merkez sağ konusuna önümüzdeki yazımızda devam edelim.

Yorum Ekle
Yorumunuz gönderildi
Yorumunuz editör incelemesinden sonra yayınlanacaktır
Yorumlar

   Bu yazı henüz yorumlanmamış...

Yazarın Diğer Yazıları
Sayfa başına gitSayfa başına git
Facebook Twitter Instagram Youtube
GÜNCEL SİYASET DÜNYA MEDYA MAGAZİN SPOR YAZARLAR RÖPORTAJLAR PORTRELER ANKARA KULİSİ FOTO GALERİ VİDEO GALERİ KÜLTÜR SAĞLIK EKONOMİ TEKNOLOJİ ANALİZ TEKZİP
Masaüstü Görünümü
İletişim
Künye
Copyright © 2026 Turktime