PAYLAŞ 

Tunacan Tuna

Lee Ann Womack’ın “I Hope You Dance”ı, Kenny Wayne Shepherd’ın “Blue on Black”i, The Chicks’in “There’s Your Trouble”ı, Alan Jackson’ın “That’d Be Alright”ı, Trisha Yearwood’ın “Heaven, Heartache and the Power of Love”ı…

Şarkıları çoğu zaman onları söyleyen seslerle hatırlarız. Müzik dünyasında sahne ışıkları çoğu zaman yorumcuların üzerine düşse de o şarkıların bir de perde arkası kahramanları varıdır: Söz yazarları ve besteciler… Yukarıda saydığım dünyaca ünlü tüm bu şarkıların ortak paydasında da işte bu kahramanlardan biri var: Grammy ödüllü şarkı yazarı ve besteci Tia Sillers… Türkiye’de adı belki şarkıları kadar tanıdık değil. Ancak Amerikan müziğinde otuz yılı aşan yolculuğuna bakıldığında karşımıza sıra dışı bir yaratıcı kariyer çıkıyor…

Sillers’ın eserlerinin yer aldığı kayıtlar dünya çapında 30 milyondan fazla sattı. Lee Ann Womack’ın sesinden dünyaya yayılan “I Hope You Dance”, Tia Sillers ve Mark D. Sanders’a 2001 Grammy Ödülleri’nde En İyi Country Şarkısı ödülünü kazandırdı ve Yılın Şarkısı dalında aday gösterildi. Kenny Wayne Shepherd ve Mark Selby ile yazdığı “Blue on Black” Amerikan rock listesinin zirvesine çıktı ve Billboard Music Awards’da “Rock Track of the Year” seçildi.

Müzikle de sınırlı değil hikâyesi. “I Hope You Dance”dan doğan kitapla New York Times çok satanlar listesine girmiş bir yazar. Fakat aynı Tia Sillers’ın yayımlanmamış iki romanı da var. Profesyonel şarkı yazarlığının belirsiz gelir durumunda ayakta kalabilmek için kariyeri boyunca başka işler yapmış; hatta bir dönem yüksek lisans eğitiminin sağladığı imkânla iki farklı yükseköğretim kurumunda gece dersleri bile vermiş.

Bütün bunları anlatırken geçmişini cilalamaya çalışmaması, başarılarından ne kadar rahat söz ettiyse başarısızlıklarını da aynı açıklıkla anlatması, hayatın canını acıttığı yerleri başarı hikâyesinin dışına itmemesiyle güven veren, samimi bir profil çizdi.

Tia Sillers’ı daha iyi tanımak için hikâyesine Grammy’den değil, çok daha geriden başlamak gerekiyor.

Nashville’deki Bluebird Cafe’den… Burası sıradan bir kafe değil. Nashville’in şarkı yazarlığı kültürünün en özel adreslerinden biri. Küçücük salonunda çoğu zaman şarkıyı ünlü yapan yorumcudan önce, o şarkıyı yazan insan önem kazanıyor. Şarkı yazarları kendi eserlerini seslendiriyor, onların nasıl doğduğunu anlatıyor; dinleyici ise bir şarkının mutfağına neredeyse dokunabilecek kadar yaklaşıyor. Tia daha genç bir kızken saat 18.00’de başlayan programlara gidip onları dinliyor. Tia, o yıllarda her gün içinde olduğu bu dünyanın ne kadar sıra dışı olduğunun farkında bile olmadığını şu sözlerle anlatıyor:

“Daha çok gençtim. Bluebird Cafe’nin erken saatlerdeki programlarına gider, şarkı söyleyen insanları izlemeye bayılırdım. Ama bunun bir gün benim yolum olabileceğini hiç düşündüğümü sanmıyorum. Hatta her şehirde Bluebird gibi yerlerin, müzik üreten böyle dünyaların var olduğunu zannediyordum. Şarkı yazarlığı da bana muhasebecilik ya da öğretmenlik gibi gayet normal bir meslekmiş gibi geliyordu.”

İnsanı gülümseten bir naiflik var cevabında… Şarkı yazmak ona doğal gelebilirdi. Ama şarkı yazarak bir hayat kurmak hiç de kolay olmayacaktı.

Babası ressam, annesi yazardı. Dolayısıyla yaratıcılık Sillers ailesine yabancı değildi. Fakat kızlarının hayatını böylesine belirsiz bir meslek üzerine kurması başka bir meseleydi. Tia bu konuyu hiç romantikleştirmiyor:

“Şarkı yazarlığı evet, gerçek bir meslek; ama güvenli bir meslek olduğu kesinlikle söylenemez. Ben de bu çılgın riski almaya hazır hissedene kadar lisansımı ve yüksek lisansımı tamamladım. Kariyerim boyunca başka işler de yaptım. Babam ilk başta çok öfkeliydi, annem ise içten içe memnundu. Yüksek lisansım sayesinde iki farklı kolejde gece dersleri verdim; hayatımı sürdürebilmenin yollarından biri de buydu.”

Anlaşılan o ki Tia’nın hikâyesinde “her şeyi bırakıp yalnızca hayalinin peşinden gitme” romantizmi yok. Hayalinin peşinden gidiyor; ama hayatını da kazanmak zorunda olduğunun farkında…

Hikâyesinin yönünü bir otomobil bagajı değiştiriyor. Kariyerinin başlarında Volkswagen Karmann Ghia’sının bagaj kapağını sol elinin parmaklarının üzerine kapatınca parmakları kırılıyor ve gitar çalamaz hale geliyor. Üstelik Tia solak…

“Gitar çalamayınca ister istemez melodiye ve sözlere daha fazla yaslandım. Hatta bugün kendimi söz yazarı olduğumdan bile daha güçlü bir melodist olarak görüyorum.”

Yani gitarından uzak kalınca melodiyi enstrümanın yönlendirmesinden bağımsız olarak düşünmeye başlıyor. Gitar üzerindeki akorların ve alışılmış kalıpların yerine zihninde duyduğu melodilere, kendi sesine ve sözlerin o melodilerle kurduğu ilişkiye daha fazla yoğunlaşmış. Böylece yaşadığı kısıtlama, şarkı yazarlığının başka bir kasını daha fazla çalıştırmasına yol açmış.

Bu deneyimden yola çıkarak genç söz yazarlarına şu öğüdü veriyor:

“Kendinizi yalnızca yani söz yazarı diye tanımlamak bana fazla dar geliyor. Şarkı yazıyorsanız söyleyebilmeli, çalabilmeli, düzenleyebilmeli, yazabilmelisiniz. Yalnızca kelimelerle ilgilenirseniz artık şarkı yazarından çok şaire yaklaşırsınız; o zaman da sevdiğiniz bir cümleye, vermek istediğiniz anlama fazlasıyla bağlanabilirsiniz. Oysa patron siz değilsiniz. Patron şarkının kendisi. Melodi o cümleyi istemiyorsa ya da nakarata yükselmek için başka bir kelimeye ihtiyaç duyuyorsa, söz geri çekilmeyi bilmeli. Çünkü sonunda her şey şarkıya hizmet etmek zorunda.”

“The song is the boss.” Şarkının patronu şarkıdır…Tia’nın müziğe yaklaşımını ne güzel anlatıyor…

Yeteneğin doğuştan mı geldiğini, yoksa çalışılarak öğrenilebilir mi olduğunu sorduğumda ise iki dünyaya da kapıyı açık bırakıyor Sillers:

“İkisi de mümkün. Bazı insanlar için şarkı yazmak bir tür simya; sanki evrenden gelen bir şeyi yakalamak gibi. Bazıları içinse öğrenilebilen ve ustalaşılabilen bir zanaat. Zanaat tarafındaki insanlar belirli bir ihtiyaca göre şarkı üretmekte daha başarılı olabilir. Simyacıysa biraz ilham perilerinin insafındadır; önünüze ne düşerse onu yakalayıp bir şeye dönüştürürsünüz. Ben kesinlikle simyacılar tarafındayım. Bazen keşke öteki tarafta olsaydım diyorum; belki o zaman bunu bir hayat misyonu değil de çok havalı bir iş olarak görmek daha kolay olurdu.”

İlk büyük başarısı George Ducas’ın seslendirdiği “Lipstick Promises” ile geliyor. Şarkı 1995’te Amerikan country listesinde Top 10’a yükseliyor. Tia’nın o günkü ruh haline ilişkin paylaşımı bugün sahip olduğu mizah anlayışını da ortaya koyuyor:

“O kadar kendimden emindim ki başarının tamamen benim disiplinimin ve çalışkanlığımın sonucu olduğunu düşünüyordum. ‘Ben böyle devam edersem yaratıcılığım da asla tükenmez’ diye inanıyordum. Şimdi düşününce… Müthiş bir özgüven!”

Yıllar ona çok çalışmanın gerekli olduğunu ama çok çalışmakla başarı arasında sandığımız kadar düzgün bir denklem bulunmadığını öğretmiş.

 

“Eğer yılda elli şarkı yazarsam belki 15 tanesinin gerçekten özel olduğuna inanırım. Onların içinden de beşi benim kişisel favorim olur. Ama büyük ihtimalle çoğu, onları Bluebird’de çaldığım birkaç gecenin ötesine hiçbir zaman geçmeyecek.”

Grammy kazanmış bir şarkı yazarından olarak sarf ediyor bu sözleri! Aynı gerçekçiliği edebiyat kariyerinde de koruyor. New York Times çok satanlar listesine giren kitabının yanında yayımlanmamış iki romanı olduğunu hatırlatıyor. Başarının dışarıdan görünmeyen tarafı belki de tam burada: Dünyanın gördüğü birkaç eserin arkasında, kimsenin görmeyeceği onlarcası var!

Sonra “Blue on Black” geliyor. Kenny Wayne Shepherd ve Mark Selby ile yazdıkları şarkı Amerikan rock listesinin zirvesine çıkıyor. Tia’ya şarkının karanlık ve sinematografik dilini sorduğumda cevabı yalnızca o şarkıyı değil, yaratıcı zihninin çalışma biçimini de anlatıyor:

“Sadece gitarın üzerinde dolaşıp kulağa hoş gelen birkaç kelime bulmak yetmez. Bir şarkıyı gerçekten kuracaksanız sinematik düşünmeniz gerekir. Şarkı şekillenmeye başladığı anda hem onun mimarı hem de onu inşa eden kişi olursunuz. ‘Blue on Black’ benim zihnimde beliren bir soruyla başladı. O soruyu çevire çevire, melodinin cümleleri yönlendirdiği ve metaforların birbirini takip ettiği bir yapıya dönüştürdük.”

Şarkıda söz mü daha önemli, melodi mi diye sorduğumda ise net olmayan cevabıyla çok şey anlatıyor aslında:

“Hiçbiri. İkisi de.” Bir tek noktada taviz vermiyor:

“İlk izlenim için ikinci bir şansınız yok. Bir şarkının ilk 15 saniyesi dinleyiciyi yakalamalı. Açılış cümlesi de en az nakarat kadar önemlidir.”

Ve sonra Tia Sillers’ın hayatını ikiye bölecek şarkı geliyor: “I Hope You Dance.”

Şarkının Türkçede yalnızca adına bakıldığında taşıdığı anlamı tam kavramak kolay değil. “Umarım dans edersin” ifadesindeki dans, aslında gerçek anlamda dans etmekten çok daha büyük bir şeyi temsil ediyor.

Hayat sana iki seçenek sunduğunda kenarda oturmamayı… Kırıldığında tamamen kapanmamayı… Korkuya rağmen denemeyi… Sevmeyi, merak etmeyi, ihtimallere açık kalmayı… Kısacası hayatın seyircisi olmak yerine onun içine karışmayı… Şarkı, bir insana “Umarım hayat sana ne getirirse getirsin yaşamaktan vazgeçmezsin” diye verilen uzun bir iyi dilek gibi…

İşin çarpıcı tarafı şu ki Tia bu sözleri hayatının kırılgan bir döneminde yazıyor. Sancılı bir boşanma süreci yaşarken, Florida Körfezi kıyısında kendisini küçücük ve önemsiz hissettiği bir dönemde düşüyor şarkının ilk fikri zihnine... Nashville’e döndüğünde Mark D. Sanders ile çalışıyor ve “I Hope You Dance” böylece doğuyor. Lee Ann Womack şarkıyı kaydediyor. Sonrası, Tia’nın bile öngöremeyeceği kadar büyük… Şarkı country listesinin zirvesine çıkıyor, pop ve yetişkin çağdaş müzik listelerine ulaşıyor. Sillers ve Sanders 2001 Grammy Ödülleri’nde En İyi Country Şarkısı ödülünü kazanıyor; eser Yılın Şarkısı dalında da aday gösteriliyor. Ve milyonlarca insan, başka birinin kırılganlığından doğan bu şarkıyı kendi hayatının şarkısı olarak sahiplenmeye başlıyor.

Bunun nasıl bir duygu olduğunu sorduğumda Tia şöyle cevaplıyor:

“Çılgınca! Ben ilhamı biraz simya, biraz ilham perileri, biraz melek dokunuşları, biraz da Tanrı’nın kulağa fısıldadığı şeyler gibi gören taraftayım. Eğer benim görevim yalnızca o mesajı duyup kâğıda geçirmek ve şarkının dünyaya gelmesine aracılık etmekse, insanların daha sonra o şarkıya ‘Bu benim’ demesi bana son derece anlamlı geliyor. Belki şarkı en başından beri yalnızca bana ait değildi.”

İşte burada “I Hope You Dance” Tia’nın elinden çıkıp kendi hayatını yaşamaya başlıyor. Lee Ann Womack şarkıyı 2000 yılında Oslo’daki Nobel Barış Ödülü Konseri’nde seslendiriyor. Şarkıdan doğan kitap New York Times çok satanlar listesine giriyor. Yıllar sonra ise şarkının insanların hayatında bıraktığı izi konu alan bir belgesel çekiliyor.

Tia bu büyük başarıyı yaşarken annesinden Tia’ya çok güçlü bir hayat öğüdü geliyor. Tia, annesinin sözlerini şöyle hatırlıyor:

“Annem bana, eğer ‘I Hope You Dance’ gerçekten dünyanın ortak duygusunun bir parçasına dönüşürse artık bir diva gibi yaşayamayacağımı söyledi. İnsanlara tepeden bakamaz, zalim ya da kibirli olamazdım. Çünkü öyle davranırsam kendi yazdığım şarkının söylediği her şeyi boşa çıkarırdım.”

Yıllar sonra Tia şarkısında verdiği mesaja ve annesinin de işaret ettiği gibi bu mesajın kendisine yüklediği misyon ve sorumluluğa tutunarak ayakta kalması gereken zorlu bir dönemeçten geçiyor.

Ailesinde hastalıklar başlıyor, kayıplar yaşıyor, “Blue on Black”in ortak yazarlarından, aynı zamanda hayat arkadaşı da olan Mark Otis Selby’i de kaybediyor. Mark’ın ölmeden önce sarfettiği şu cümle Tia’ya vasiyeti oluyor adeta: “‘I Hope You Dance’i sen yazdın. Şimdi onu yaşamak zorundasın.”

İşte bir zamanlar başkalarına “Hayatın kenarında kalma” diye seslenen şarkı, bu kez dönüp kendi yazarının karşısına dikiliyor:

“O şarkıyı kırılgan olduğum bir anda yazdım; zaten şarkılarımın çoğu içimdeki o savunmasız yerden çıkar. Ama ‘I Hope You Dance’i yazdıktan sonra hayatımda öylesine ağır şeyler yaşandı ki sonunda yazdığım şarkıyı kendime söylemek zorunda kaldım. O benim mantram, kendime ettiğim dua haline geldi. Bugün onu söylediğimde başkalarına verdiğim bir mesaj kadar, kendi içimdeki yaşama ateşine de ‘Sönme’ diyen bir çağrı.”

Mark’ın ölümünden birkaç yıl sonra ise geçmişten başka bir şarkı yeniden kapısını çaldı: “Blue on Black.” Five Finger Death Punch parçayı yeniden kaydetti. Üstelik Brantley Gilbert, Kenny Wayne Shepherd ve Queen’den Brian May de projedeydi.

Tia o sırada hâlâ yastaydı. Mark’la birlikte yazdığı şarkının böylesine görkemli bir kadroyla geri dönmesine kendine özgü, hem hüzünlü hem de gülümseten bir açıklama bulmuştu:

“Uzun süre gerçekten darmadağındım. Mark’ın cennete vardığını ve bana ‘Ben iyiyim’ diye bir işaret göndermek istediğini düşünmek hoşuma gidiyor. Ama Mark’ı tanıyorsam bunu sade bir işaretle bırakmazdı; biraz da muziplik yapıp Five Finger Death Punch’ın şarkıyı Brantley Gilbert, Kenny Wayne Shepherd ve Queen’den Brian May’le kaydetmesini sağlamış olmalı.”

Bu romantik bakışın ardından her zamanki gibi ayakları yere basan yanıyla Tia’nın sesi şöyle yükseliyor:

“Yıllar içinde şarkılarımın başına daha sonra ne geleceği konusunda fazla heyecanlanmamayı öğrendim. Çünkü şarkıyı yazıp demosunu yaptıktan sonra artık gerisi benim kontrolümde değil.”

Aslında bu cümle Sillers’ın yaratıcı hayata bakışını da özetliyor:

“Şarkıyı yazıyorsunuz. Sonra onu bırakmak zorundasınız. Belki milyonlara ulaşıyor. Belki yalnızca Bluebird’de birkaç insan duyuyor. Ama yarattığınız şeyin kaderi ile yaratma ihtiyacınız aynı şey değil…”

Yaşadığı kayıplar, ailesindeki hastalıklar, yas ve hayatını yeniden kurma çabası Sillers’ı on yıldan uzun süre şarkı yazmaktan uzaklaştırdı. Sonunda geri döndü. Bugün yaratıcı hayatının değişmezleri şaşırtıcı derecede sade: Çok okuyor, sevdiği şarkıları inceliyor ve her sabah sessizce yürüyerek kendi zihnini dinliyor.

Müzik endüstrisinin ekonomik gerçeklerine bakışı da gençliğindeki kadar ayakları yere basan bir yerde:

“İçinizde sanatsal bir ruh varsa o küçücük mum alevini korumanın bir yolunu bulmanız gerekir; ama aynı zamanda hayatınızı da kazanmanız gerekir. Çünkü parasızlık yalnızca yaratıcılığı zorlamıyor. Sağlığınızı, ailenizi, aşkınızı, ilişkilerinizi de yoruyor. Hayat zaten yeterince zor.”

Böylece Bluebird’de şarkı yazarlığını “normal bir meslek” sanan genç Tia ile bugünkü Tia arasında aslında çok şey değişmiş olsa da bir şey aynı kalmış: yaratma ihtiyacı ile hayatın gerçekleri yan yana yürümeye devam ediyor.

Söyleşinin sonlarına doğru sohbetimizi biraz Türkiye’ye çevirdiğimde ilk aklına gelen Orhan Pamuk oluyor. “Benim Adım Kırmızı, ıssız bir adaya düşsem yanıma alacağım kitaplardan biri olabilir!” diyor Elif Şafak’ın “Baba ve Piç”i ise okunacak kitaplar listesine dahil… Türkiye’nin dünyada en çok ziyaret etmek istediği ülke olduğunu söylüyor; İstanbul’u, Pamukkale’yi ve Ağrı Dağı’nı görmek istiyor…

TürkTime okurlarına son olarak ne söylemek istediğini sorduğumda da Grammy’den, listelerden ya da başarıdan değil yine yaratmaktan söz etti:

“Bence insanın içinde doğuştan gelen bir yaratma ihtiyacı var. Bir şey yapmaya, ortaya koymaya ihtiyacımız var. İçimizdeki o yaratıcı tarafın gün ışığına çıkmasına izin verdiğimizde hayatımız biraz daha anlam kazanıyor; tekrar denemek için de cesaret buluyoruz.”

Sonra bütün söyleşiyi şu tek düşüncede topladı:

“Yarattığımız şeyin dünyaya ulaşıp ulaşmayacağı bizim elimizde değil. Ama yaratıp yaratmamak bizim elimizde. O halde işe koyulalım ve ortaya destansı bir şey çıkaralım!”

Böylesine etkileyici bir kariyerin ardında hala bu kadar tevazu sahibi ve samimi kalabilen bu değerli sanatçıyla söyleşmek başarı büyüdükçe insanın kendinden uzaklaşmak zorunda olmadığını hatırlatan güzel bir deneyim oldu. Sevgili Tia’ya güzel gönlünden geçen duygularından, hayata bakışını yansıtan düşüncelerinden doğacak nice yeni şarkıyla milyonlarca insanın kabine ulaşmaya devam edeceği nice verimli yıllar diliyorum…